ЦИФРЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТІНІ ДАМЫТУ ЖАҒДАЙЫНДА ИНЖЕНЕРЛІК КАДРЛАРДЫ ОЗЫҚ ДАЯРЛАУ СТРАТЕГИЯСЫ
DOI:
https://doi.org/10.53002/158Ключевые слова:
озық даярлау, инженерлік білім беру, цифрландыру, жасанды интеллект, кәсіби құзыреттер, білім беру бағдарламасы, инженерлік верификацияАннотация
Технологиялық дамудың жеделдеуі, өндірісті цифрландыру және жасанды интеллектінің кеңінен таралуы инженерлік қызметтің мазмұны мен мамандар даярлауға қойылатын талаптарды өзгертуде. Мақалада білім берудің қуып жетуші моделінен инженерлік кадрларды озық даярлау стратегиясына көшу қажеттілігі негізделген. Технологиялардың өмірлік циклі, білім беру бағдарламаларын өзектендіру кезеңі, маман даярлау ұзақтығы және кәсіби құзыреттердің өзектілігін сақтау кезеңі арасындағы өзара байланыс қарастырылған. Технологиялық дамуды мониторингтеуді, инженердің кәсіби функцияларының өзгеруін, перспективалық құзыреттерді айқындауды, білім беру мазмұнын жаңартуды және өнеркәсіппен кері байланысты біріктіретін тұжырымдамалық модель ұсынылған. Озық даярлау іргелі инженерлік білім беруді маманның жаңа технологияларды өз бетінше меңгеру және кәсіби құзыреттерінің өзектілігін сақтау қабілетімен ұштастыруы тиіс екені көрсетілген. Оқытушының танымдық қызметті ұйымдастырушы және заманауи білім менеджері ретіндегі рөлі ашып көрсетілген. Оқу және инженерлік-жобалау қызметінде жасанды интеллектіні бақыланатын түрде қолдану мүмкіндіктері қарастырылған. Жасанды интеллектіні пайдалану арқылы алынған нәтижелерді кәсіби бағалау үшін түпкілікті инженерлік шешімге адамның жауапкершілігін сақтай отырып, нәтижелерді міндетті тексеруді көздейтін инженерлік верификация қағидаты ұсынылған. Техникалық жоғары оқу орнында озық даярлау стратегиясын іске асыру деңгейлері айқындалған: университет, білім беру бағдарламасы, кафедра, оқытушы және білім алушы. Ұсынылған қағидалар үздіксіз технологиялық даму жағдайында инженерлік кадрларды даярлауды жетілдіруге бағытталған.
Библиографические ссылки
Akademik I. I. Artobolevskii: Vospominaniya sovremennikov. Stat'i I. I. Artobolevskogo [Academician I. I. Artobolevsky: Memoirs of Contemporaries. Articles by I. I. Artobolevsky], A. M. Lepikhov, comp. Moscow, USSR: Znanie, 1983. (in Russian).
C. J. Desha, K. C. Hargroves, and M. H. Smith, “Addressing the time lag dilemma in curriculum renewal towards engineering education for sustainable development,” International Journal of Sustainability in Higher Education, vol. 10, no. 2, pp. 184–199, 2009, doi: 10.1108/14676370910949356. The Australian National University
World Economic Forum, The Future of Jobs Report 2025. Geneva, Switzerland: World Economic Forum, 2025, ISBN 978-2-940631-90-2. World Economic Forum Reports
K.-J. Tokayev, “Kazakhstan v epokhu iskusstvennogo intellekta: aktual'nye zadachi i ikh resheniya cherez tsifrovuyu transformatsiyu” [Kazakhstan in the Era of Artificial Intelligence: Current Challenges and Their Solutions through Digital Transformation], Address of the Head of State to the People of Kazakhstan, Sep. 8, 2025. (in Russian). Әділет
A. A. Blagonravov, I. I. Artobolevskii, V. I. Dikushin, and V. S. Kulebakin, Zadachi tekhnicheskikh nauk v razvitii mashin i tekhnologicheskikh protsessov v svyazi s avtomatizatsiei [Tasks of Technical Sciences in the Development of Machines and Technological Processes in Connection with Automation]. Moscow, USSR: Publishing House of the Academy of Sciences of the USSR, 1956. Поиск РГБ
S. C. Brink, M. de Hei, E. Sjoer, C. J. Carlsson, F. Georgsson, E. Keller, C. McCartan, M. Enelund, R. Lyng, and W. Admiraal, “Curriculum Agility principles for transformative innovation in engineering education,” European Journal of Engineering Education, vol. 50, no. 3, pp. 455–471, 2025, doi: 10.1080/03043797.2024.2398165. Tandf Online
UN ESCAP and Asian and Pacific Centre for Transfer of Technology, A Framework for Technology-Based Development. Vol. 1: An Overview of the Framework for Technology-Based Development. New York, NY, USA: United Nations, 1989. ESCAP Repository
D. Bell, “The Post-Industrial Society: Expectations for the 1970s and 1980s,” in The Future of the Corporation, H. Kahn, Ed. New York, NY, USA: Mason & Lipscomb, 1974, pp. 12–47. Oxford Futures
K. Oshima, “Technological innovation and industrial research in Japan,” Research Policy, vol. 13, no. 5, pp. 285–301, 1984, doi: 10.1016/0048-7333(84)90012-X. ScienceDirect
OECD, Anticipating Skill Needs and Adapting Higher Education: From Insight to Alignment. Getting Skills Right. Paris, France: OECD Publishing, 2026, doi: 10.1787/827b3ca4-en. OECD
M. Breque, L. De Nul, and A. Petridis, Industry 5.0: Towards a Sustainable, Human-Centric and Resilient European Industry. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2021, doi: 10.2777/308407. Research and innovation
W. Rosas Quintero and J. E. Namuche Maldonado, “Competencies of the engineer in Industry 4.0 context: A systematic literature review,” Production, vol. 34, Art. no. e20230051, 2024, doi: 10.1590/0103-6513.20230051. DOI
E. L. Vieira, “Engineering Education in Industry 5.0: Competency Development and Learning Environment Strategies—A Systematic Review,” ASEAN Journal of Engineering Education, vol. 8, no. 1, pp. 10–18, 2024, doi: 10.11113/ajee2024.8n1.142. Asean Journal of Engineering Education
J. D. Azofeifa, V. Rueda-Castro, C. Camacho-Zuñiga, G. M. Chans, J. Membrillo-Hernández, and P. Caratozzolo, “Future skills for Industry 4.0 integration and innovative learning for continuing engineering education,” Frontiers in Education, vol. 9, Art. no. 1412018, 2024, doi: 10.3389/feduc.2024.1412018. Frontiers
P. S. Osadchii, K voprosu o printsipakh professional'noi etiki inzhenerov [On the Principles of Professional Ethics of Engineers]. St. Petersburg, Russian Empire: Tipografiya A. Benke, 1911. (in Russian). Поиск РГБ
V. Ya. Frenkel and B. E. Yavelov, Einshtein-izobretatel' [Einstein as an Inventor]. Moscow, USSR: Nauka, 1981. (in Russian). ОмГТУ Библиотека
C. Liu, G.-C. Wang, and H.-F. Wang, “The Application of Artificial Intelligence in Engineering Education: A Systematic Review,” IEEE Access, vol. 13, pp. 17895–17910, 2025, doi: 10.1109/ACCESS.2025.3532595. IEEE Xplore
S. Filippi and B. Motyl, “Large Language Models (LLMs) in Engineering Education: A Systematic Review and Suggestions for Practical Adoption,” Information, vol. 15, no. 6, Art. no. 345, 2024, doi: 10.3390/info15060345. MDPI
F. Miao and W. Holmes, Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris, France: UNESCO, 2023, doi: 10.54675/EWZM9535. UNESCO Document Database
A. Padovano and M. Cardamone, “Towards human-AI collaboration in the competency-based curriculum development process: The case of industrial engineering and management education,” Computers and Education: Artificial Intelligence, vol. 7, Art. no. 100256, 2024, doi: 10.1016/j.caeai.2024.100256.
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 З.А. Мулдагалиев, Е.С. Бестембек, Е.З. Абуов
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-ShareAlike» («Атрибуция — На тех же условиях») 4.0 Всемирная.
